Het Amerikaanse horlogebedrijf, dat een moderne assemblagefabriek exploiteerde 15 mijl ten zuiden van Lissabon, had ongeveer 2.000 mensen in dienst, voornamelijk vrouwen en tienermeisjes.
Het Timex-horloge was een beroemd merk dat goedkope polshorloges produceerde. Opgericht in 1854 als de Waterbury Clock Company. In 1901 brachten ze hun eerste zakhorloge uit, het werd verkocht voor één dollar. Mark Twain kocht er twee. Tegenwoordig kun je bij Amazon in Europa een TIMEX-horloge kopen voor minder dan €50. Timex produceert stukken voor volumemerken in Azië, terwijl zijn luxedivisie in Zwitserland produceert. Dus wat deden ze in Portugal en wat ging er mis?
De fabriek werd in maart 1970 geopend door de toenmalige president Almirante Américo Tomás, aanvankelijk met 400 werknemers. Timex voelde zich aangetrokken tot het Portugal van voor de revolutie omdat zij politieke stabiliteit (d.w.z. een dictatuur) en goedkope arbeidskrachten zagen. Als volledige dochteronderneming van Timex America begonnen zij mechanische horloges te assembleren, maar de evolutie van digitale horloges veranderde alles. De productie van digitale horloges werd hoofdzakelijk verplaatst naar het Verre Oosten, waar de arbeid goedkoop was.
De revolutie veranderde alles
In mei 1974 kondigde Timex na de revolutie plannen aan voor het ontslag van 668 werknemers, de verkorting van de werkweek tot drie dagen en de sluiting van de fabriek gedurende twee weken met onmiddellijke ingang. De arbeiders van Timex namen de fabriek over uit protest tegen de lage lonen en de naar hun zeggen slechte arbeidsomstandigheden en lange werktijden. Dit stond bekend als "saneamento", waarbij arbeiders in veel bedrijfstakken hun bazen uit de fabriek zetten en de leiding van het bedrijf overnamen. De arbeiders van Timex gingen door met het maken en verkopen van horloges. Hun eis van een veertigurige werkweek in plaats van de vijfenveertigurige werkweek werd door de directie afgewezen en de arbeiders bleven de fabriek een maand lang bezetten.
De staking en de fabrieksovername veroorzaakten in die tijd veel publiciteit, niet in de laatste plaats vanwege de spraakmakende naam Timex en het grote aantal werknemers. Het bedrijf schortte het regelmatige busvervoer naar de fabriek op. De arbeiders - voornamelijk vrouwen en tienermeisjes - kwamen in bussen en auto's die door de scheepswerf van Lissabon en andere bedrijven waren geleend, of liftten mee.
Generaal Antonio de Spinola, die na de militaire coup het presidentschap van Portugal op zich nam, was een van de mensen die betrokken waren bij het oplossen van deze stakingen die in heel Portugal aan de gang waren. Naar verluidt werd er ook gebruik gemaakt van "arm-twisting" door het leger om een einde te maken aan een maandenlange staking in de Timex-fabriek.
"Het was niet ik of Microsoft die de culturele verandering creëerde waardoor de computer naar huis kon. Het waren Sinclair en Timex". Bill Gates
Wat duidelijk werd, is dat er een nieuw product nodig was nu er weinig of geen vraag was naar mechanische horloges. Dit is waar Clive Sinclair en de Spectrum ZX computer in beeld kwamen. De Spectrum computer was een hot-seller. Microcomputers waren nieuw en iedereen wilde er een.
Sinclair had een grote fabriek in Dundee, maar de vraag was groter dan het aanbod en er was een wachtlijst van enkele maanden, dus keek Sinclair naar Portugal en de Timex-fabriek in Portugal. Arbeid was nog steeds relatief goedkoop en de Timex-fabriek had uitstekende faciliteiten en de arbeiders waren hoog opgeleid. Het was een natuurlijke combinatie.
Wat ging er mis?
Sinclair Schotland had de levering aan Europa (behalve Polen) vastgezet, maar Amerika wilde deze nieuwe wondermachines thuis hebben. Portugal was het antwoord. Zoals bij veel nieuwe "uitvindingen" ging ook de microcomputer of "home computer" gepaard met meer dan een paar problemen. De machine zou beroemd worden door de spelletjes die een hele generatie pioniers vermaakten. Probleem nummer één was dat hij werd geleverd met slechts 48k RAM. Dit werd later verhoogd tot 72k. Probleem nummer twee was dat de enige manier om de software te laden een cassettebandje was, erg traag en onbetrouwbaar. De Portugese ingenieurs waren van plan veel van deze problemen op te lossen en begonnen hun eigen 3" floppy disk te ontwikkelen. Deze machines waren op geen enkele manier geschikt voor zakelijke toepassingen, spelletjes waren zo ongeveer de limiet.
De T/S 1000 werd in juli 1982 geïntroduceerd, waarbij Timex Sinclair het apparaat aanprees als de eerste thuiscomputer die in de V.S. minder dan $100 kostte. Ondanks de gebreken in de eerste versies waren er tegen het eind van het jaar 550.000 stuks verkocht. De Portugese fabriek produceerde meer dan 5.000 eenheden per dag.
Toen kwamen bedrijven als IBM, Atari en Commodore op de markt. Zij zagen een goed idee en beschikten over de middelen en marketingkracht om het naar een hoger plan te tillen. De slimme "uitvinding" van Sinclair werd al snel overschaduwd door de nieuwe spelers die de toekomst van computers voor de massamarkt konden zien. Het is interessant op te merken dat Clive Sinclair een groot uitvinder was, hij vond ook de eerste zakrekenmachine uit en zelfs de elektrische 'driewielauto', de Sinclair C5. Zijn ZX Spectrum-computers brachten betaalbaar persoonlijk computergebruik onder de aandacht van de massa's en gingen over de hele wereld met miljoenen over de toonbank totdat de grote fabrikanten het potentieel van de microcomputer ontdekten. Geen van zijn uitvindingen hield lang stand, anderen kopieerden en verbeterden.
De Maggie Thatcher connectie
Wat volgt is een gerucht dat 'onder de pet' is gehouden, het kan niet met zekerheid worden bevestigd. Het gerucht gaat dat Margaret Thatcher in 1991 naar Portugal kwam voor een ontmoeting met de toenmalige premier Cavaco Silva. Mensen uit de naaste omgeving van Timex Portugal beweren dat Maggie Cavaco Silva ervan heeft overtuigd alle technologie en deskundigheid die Timex Portugal had ontwikkeld, over te brengen naar de Sinclair-fabriek in Schotland. Dit was om de banen in Dundee te redden, maar in Portugal gingen banen verloren, hoewel volgens sommige berichten sommige werknemers in de Portugese fabriek enige tijd teruggingen naar het maken van horloges.
De resterende voorraden van de ZX Spectrum werden naar Argentinië gestuurd. Hoe heeft Maggie dit voor elkaar gekregen? Misschien heeft ze Cavaco Silva 'overgehaald' om veel banen en expertise uit Portugal te verliezen. De winst van Schotland was het verlies van Portugal.
Voor meer over de ontwikkeling van de Sinclair home computer in Portugal, zie de video hieronder:
The Untold History of the ZX Spectrum official clones by TIMEX Computers
Resident in Portugal for 50 years, publishing and writing about Portugal since 1977. Privileged to have seen, firsthand, Portugal progress from a dictatorship (1974) into a stable democracy.
![](/img/placeholder.png)