Sazegara zei dat afgelopen november en het Iraanse regime staat nog steeds overeind, maar het voelt wel alsof er ergens een klok tikt. De wrede represailles tegen de demonstranten (meer dan 500 doden) hebben de demonstraties sinds april getemperd, maar ze zijn nog niet voorbij.
Sazegara was een metgezel van Ayatollah Khomeini tijdens de revolutie van 1979 en een van de oprichters van de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC), de belangrijkste handhaver van het islamitische regime in eigen land en het belangrijkste instrument voor interventie in het buitenland. Maar hij raakte gedesillusioneerd door de theocratische heerschappij van het nieuwe regime en vluchtte in 1988 in ballingschap.
Dus hij mag dan misschien niet op de hoogte zijn, maar het bewijs is aan zijn kant. In tegenstelling tot de massale protesten van 2009 en 2019 in Iran, die slechts een paar dagen duurden, hielden deze protesten een half jaar aan, en deze keer waren alle etnische en religieuze groepen van de zeer diverse Iraanse bevolking erbij betrokken.
Voor het eerst eisten de slogans van de demonstranten geen hervormingen maar het einde van het islamitische regime, en voor het eerst namen sommigen van hen hun toevlucht tot geweld. Tientallen leden van de veiligheidstroepen zijn gedood.
De val van het regime is misschien niet op handen, maar de machthebbers zijn zeker bang en ze moeten de bevolking dringend gunstig stemmen door hun levensstandaard te verhogen. De snelste manieren om dat te doen zijn het verlichten van de sancties die de Iraanse economie hebben lamgelegd en het uitbreiden van de handel van het land.
Dit verklaart de twee belangrijkste Iraanse initiatieven van dit jaar: de verzoening met Saoedi-Arabië, die door China werd bemiddeld, in maart en hernieuwde onderhandelingen met de Verenigde Staten voor een 'akkoord' over het Iraanse nucleaire programma.
De deal van Iran met Saoedi-Arabië moet uiteindelijk een einde maken aan de acht jaar durende proxyoorlog tussen de twee landen in Jemen. Zelfs op korte termijn zal het Saoedi-Arabië en andere Golfstaten de broodnodige investeringen in Iran opleveren. De Saudische minister van Financiën Mohammed Al-Jadaan zei dat dit "heel snel" zou kunnen gebeuren zodra de diplomatieke banden hersteld zijn.
De Iraanse economie met een tekort aan investeringen zou veel baat hebben bij een toestroom van Arabisch geld, maar de grotere prijs zou een versoepeling zijn van de wrede sancties die vijf jaar geleden aan Iran werden opgelegd door de grillige regering van Donald Trump.
Trump beweerde dat het verdrag met Iran dat Barack Obama in 2015 ondertekende, waarbij veel westerse sancties werden opgeheven in ruil voor een streng gehandhaafde beperking op Iraans nucleair onderzoek, ontoereikend was om Iraans vermeende verlangen naar kernwapens te dwarsbomen.
Alle andere ondertekenaars van het verdrag - Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Rusland en China - hielden vol dat Iran al zijn verplichtingen onder het akkoord nakwam, maar het mocht niet baten. Het echte motief van Trump was om alle diplomatieke verworvenheden van Obama te vernietigen, gewoon omdat hij zijn voorganger verafschuwde. Op raciale gronden? Wie zal het zeggen?
Hoe dan ook, Trump annuleerde in 2018 eenzijdig de Amerikaanse verplichtingen onder het verdrag en legde Iran opnieuw harde handelssancties op. De Europese ondertekenaars betreurden de acties van Amerika, maar hielden zich grotendeels aan het handelsverbod om Amerikaanse secundaire sancties te vermijden. En de Iraanse economie maakte een duikvlucht.
Iran wachtte een jaar om te zien of Europa het lef had om het Amerikaanse verbod te trotseren. Dat gebeurde niet, dus begonnen de Iraniërs ook de voorwaarden van het verdrag te schenden. Ze begonnen het verrijkingsniveau van hun uranium beetje bij beetje te verhogen en ze begonnen ook de toegestane hoeveelheden te overschrijden.
De deal van 2015 had Iran beperkt tot 3,67% verrijkt uranium - veel te laag voor kernwapens. Maar Iran ging naar 4,5% (juli 2019), toen 20% (januari 2021), toen 60% (april 2021) en daarna 83,4% (januari 2023). De zuiverheid voor wapens is 90%, en ze kunnen er nu binnen een week zijn wanneer ze maar willen.
Dit was vooral de schuld van Donald Trump, maar de regering Biden moet ook een deel van de schuld op zich nemen voor de trage heropening van de besprekingen in 2021. Nu is het te laat om te voorkomen dat Iran een 'drempelstaat' wordt, slechts één beslissing verwijderd van daadwerkelijke kernwapens - maar het is nog steeds mogelijk om die laatste stap te voorkomen of op zijn minst uit te stellen.
Dat is waar de huidige informele gesprekken tussen de VS en Iran over gaan: niet het oude verdrag van 2015 nieuw leven inblazen, maar stilzwijgend afspreken dat Iran de laatste stap niet zet. Als een deel van de Amerikaanse sancties wordt opgeheven en de Iraanse economie opbloeit, dan overleeft het regime tenminste nog een tijdje.
Een drempelstatus is waarschijnlijk alles wat Teheran ooit wilde: het wil de mogelijkheid hebben om snel kernwapens te krijgen als Israël of Pakistan Iran ooit bedreigt met een kernaanval. Zelfs zo'n magere overeenkomst kan dus nog een hele tijd standhouden.
Het huidige Iraanse regime zou natuurlijk ook langer kunnen blijven bestaan, maar elke keuze heeft zijn prijs.
Gwynne Dyer is an independent journalist whose articles are published in 45 countries.
![](/img/placeholder.png)